Тоҷикистон ҳамчуни давлати соҳибистиқлол дар ҳалли масъалаҳои сатҳи ҷаҳонӣ ва минтақавӣ, махсусан масъалаҳои вобаста ба об ва тағйирёбии иқлим, мубориза бо терроризму ифротгароӣ, қочоқи маводди мухаддир ва ҷинояткории муташаккили фаромиллӣ саҳми назаррас дорад. Як қатор иқдомҳои Тоҷикистон дар ҳалли масъалаҳои об ва ҳифзи пиряхҳо дар сатҳи ҷаҳонӣ қабул гардидаанд, ки обрӯю эътибори онро дар ҷаҳон боз ҳам баланд гардонида, мақоми Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ мустаҳкам менамоянд.
Бояд таъкид намуд, ки ҳастии тамоми мавҷудоти рӯйи замин, аз ҷумла, инсоният ба об вобаста аст. Имрӯз дар саросари ҷаҳон мушкилоти норасоии об, яке аз масъалаҳои муҳим маҳсуб ёфта, дар радифи тағйирёбии ҷаҳонии иқлим пайваста омӯхта мешавад. Об қабл аз ҳама захираи барқароршаванда буда, аммо дар иртибот ба тақсимоти нобаробари захираҳои обӣ дар сайёраи замин ва афзоиши аҳолӣ норасоии об ба назар мерасад.
Афзоиши босуръати аҳолӣ дар сайёра боиси афзудани талабот ва истифодаи об дар соҳаҳои кишоварзӣ, саноат, хизматрасонӣ, дар маҷмуъ, ба тамоми паҳлуҳои ҳаёти инсоният мешавад. Айни ҳол дар ҷаҳон беш аз 1 миллиард одам аз норасоии об азият мекашад, зиёда аз 2 миллиард аҳолии сайёра оби нӯшокии ғайрисанитариро истеъмол менамоянд. Тағйирёбии ҷаҳонии иқлим ба равандҳое, ки дар муҳити зист ба амал меоянд, таъсир расонида, боиси тағйир ёфтани сохтори амалкунандаи фаъолияти тамоми системаи муҳити зист мегардад.
Имрӯз дар арсаи ҷаҳон ташаббуси чоруми Тоҷикистон – Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” барои солҳои 2018-2028 амалӣ мегардад. Ҳамзамон, 14 декабри соли 2022 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид ташаббуси панҷуми Тоҷикистонро дар бораи “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” эълон кардани соли 2025 ва 21 март ҳамчун “Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо” қабул намуд. Дар робита ба ин барои ҳалли масъалаҳои ҷаҳонии об ва пиряхҳо дар Созмони Милали Муттаҳид Фонди байналмилалӣ оид ба масъалаҳои ҳифзи пиряхҳо таъсис ёфта, соли 2025 дар шаҳри Душанбе конфронси сатҳи баланди Созмони Милали Муттаҳид баргузор мегардад.
22 марти соли равон Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар қароргоҳи Созмони Милали Муттаҳид дар шаҳри Ню-Йорки Амрико дар маросими ифтитоҳи Конфронси СММ оид ба шарҳи фарогири миёнамуҳлати ҳадафҳои Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028”, ҳамчунин, дар чорабинии канории “Харитаи роҳ барои соли 2025: Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” иштирок ва суханронӣ карданд. Дар суханронӣ Роҳбари давлат таъкид кардид, ки ҳамаи ин ташаббусҳои созандаи Тоҷикистон ба нафъи аҳли башар ва ҳалли мушкилоти вобаста ба об ва беҳдошт дар сатҳи глобалӣ ва минтақавӣ равон гардидаанд. Ҳадаф аз ташаббусҳои Тоҷикистон дар соҳаи об ва ҳифзи пиряхҳо тавассути дипломатияи об ва истифодаи оқилонаи захираҳои он ба ҷомеаи ҷаҳонӣ таъкид намудани мушкилоти ин соҳа ва дарёфти роҳҳалҳои онҳо мебошад. Зеро имрӯз дар ҷаҳон кишваре нест, ки аз мушкилоти об вобастагӣ надошта бошад. Ин мушкилот дар соҳаҳои гуногуни ҳаёти мардуми дунё мушоҳида мегардад.
Ҳамчунин, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар шаҳри Ню-Йорки Иёлоти Муттаҳидаи Амрико дар доираи Конфронси оби Созмони Милали Муттаҳид-2023 бо хабарнигори телевизиони СММ Шакунтала Санзиран мусоҳиба анҷом доданд. Мавриди қайд аст, ки ташкилоти бонуфузи сайёра – Созмони Милали Муттаҳид сомонаи интернетӣ ва шабакаи махсуси телевизионии худро дорад, ки дар онҳо аз фаъолияти рӯзмарраи Созмон ва ниҳодҳои он, инчунин ҷараён ва натиҷаҳои кори ҷаласаҳои корӣ мавод пахш менамояд. Зимни мусоҳиба муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба иқдомоту кӯшишҳои пайвастаи Тоҷикистон дар соҳаи об, аз ҷумла, дар масъалаҳои тадорукотии баргузории Конфронси оби Созмони Милали Муттаҳид, ҳадафҳои асосии пешниҳоди ташаббуси панҷуми Тоҷикистон вобаста ба эълон намудани соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо ва аз соли 2025 минбаъд ҳар сол таҷлил кардани рӯзи 21 март ҳамчун Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо, омодагии Тоҷикистон ҷиҳати пешбурди масъалаҳои об, аз ҷумла, пайгирии натиҷаҳои Конфронси оби Созмони Милали Муттаҳид-2023, андашеронӣ карданд. Дар идомаи мусоҳиба таъкид карда шуд, ки бо ибтикори Тоҷикистон Маҷмаи умумии СММ тайи 20 соли охир 9 қатъномаи марбут ба масъалаҳои обро қабул кард, ки заминаи муносибро барои эълон кардани соли 2003 – Соли оби тоза, соли 2013 – соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об, ва солҳои 2005-2015 ва 2018-2028 мутаносибан эълон кардани ду даҳсолаи байналмилалии амал – “Об барои ҳаёт” ва “Об барои рушди устувор”-ро фароҳам оварданд. Дар мусоҳиба таъкид гардид, ки ҳамаи ин ташаббусҳои созанда ба нафъи аҳли башар ва ҳалли мушкилоти вобаста ба об ва беҳдошт дар сатҳи глобалӣ ва минтақавӣ равон гардидаанд. Ин мусоҳибаро тавассути шабакаҳои телевизионӣ ва интернети бо чанд забонҳои расмиву кории Созмони Милали Мутаҳид пахш намуданд, ки ҷомеаи ҷаҳони аз нақшаҳои созандаву бунёдкоронаи Тоҷикистон бо роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон шинос гардиданд.
Дар партави Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар соҳаи об ҳамкориҳои байналмиллалии ин соҳа аз фаҳмиши анъанавии назариявӣ ба фаҳмиши амалӣ гузаштанд. Ҷомеаи ҷаҳонӣ дарк намуд, ки барои ҳалли ҳама мушкилоти минтақавию байдавлатӣ ин пешниҳодҳо заминаи хуби гуфтушунид мебошанд.
Ба андешаи коршиносон, сиёсати Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар пешбурди ташаббусҳои ҷаҳонӣ дар соҳаи об натиҷаҳои зеринро ба бор овард:
– таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳалли масъалаҳои об, муттаҳид намудани саъю кӯшишҳо ва таҳкими ҳамкорӣ дар соҳаи об аз тамоми ҷонибҳои манфиатдор барои ҳалли онҳо зиёд гардид;
– мақоми махсус ва нақши пешбари Тоҷикистон дар сатҳи байналмилалӣ оид ба масъалаҳои об эътироф гардид;
– Тоҷикистон ҳамчун кишвари ташаббускор барои мусоидат ба барномаҳои ҷаҳонии об аз ҷониби ҷомеаи байналмилалӣ шинохта шуд;
– муаррифии табиати зебои Тоҷикистон барои сайёҳӣ, инчунин имкониятҳо роҷеъ ба об ва гидроэнергетикӣ барои сармоягузории мустақим зиёдтар роҳандозӣ гардид.
– ҳар як сокини сайёраи Замин дарк намуд, ки баҳри ҳифзи захираҳои об ва истифодабарии оқилонаи онҳо, ноил гардидан ба ҳамкории судманд, истифодаи одилона ва оқилона захираҳои обӣ дар минтақаҳои гуногуни дунё, пайдо намудани дастрасии зиёдтари аҳолӣ ба оби ошомиданӣ ва беҳтар гардидан масъалаҳои беҳдоштӣ бояд сайъ намуд.
– Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бо пешниҳоди ташаббусҳои шоиста тавонистанд Саҳнаи Муколамаеро ба роҳбарони давлатҳои гуногунмиллату гуногунзабон ва гуногунмазҳабу гуногунфарҳанг ҷиҳати саҳмгузорӣ дар ҳалли яке аз мушкилоти умумибашарӣ – таъмини об ба ҳар як сокини сайёра фароҳам оваранд.
– дар партави ташаббусҳои ҷаҳонии Пешвои миллат Тоҷикистон чун кишвари дорои захираҳои фаровони об ҳамеша ҷонибдори ҳамкории минтақавӣ ва байналмиллалӣ дар соҳаи об ҷиҳати дарёфти роҳҳои ҳалли мушкилотҳо вобаста ба тағйирёбии иқлим ҳисобида мешавад.
– иқдомҳои навбатии роҳбарияти Тоҷикистон метавонад, барои таъмини суботи экологӣ, ҳалли мушкилоти обу иқлим, ҷиҳати омода намудани мутахассисони баландихтисос ва ҳифзи захираҳои обу иқлим ва баланд бардоштани сатҳи некӯаҳволии сайёра омили такконбахш мегарданд.
Шоҳҷаҳон Қурбонов,
корманди МД телевизиони “Сафина”